"Oti bor – botir" – ya’ni, otga ega odam harakatlanish, ish qilish, yurish imkoniyatiga ega bo‘lib, faol hayot kechiradi. Qadimda ot kuch va qudrat ramzi bo‘lgan, shuning uchun oti bor odam botir va jasur bo‘lib ko‘ringan. "Oti yo‘q – yotir" – ya’ni, oti yo‘q odam esa harakatsiz, imkoniyatsiz bo‘lib, o‘rnidan jilmaydi. Bu odamning imkoniyatlari cheklanganligini bildiradi. Hayotda muvaffaqiyatga erishish uchun imkoniyat va resurslar muhim. Kimda harakatlanish, ishlash va rivojlanish imkoniyati bo‘lsa, u faol va muvaffaqiyatli bo‘ladi. Imkonsiz odam esa sust va harakatsiz qoladi.

"Oti yo‘q toy qo‘shar" – ya’ni, o‘zi otga ega bo‘lmagan odam kuchi yetmagan narsaga intiladi, lekin baribir yetishishi qiyin bo‘ladi. Bu odamning imkoniyatsizligiga ishora qiladi. "Quroli yo‘q asir tushar" – ya’ni, agar inson himoyasiz, tayyorgarliksiz bo‘lsa, u osonlikcha yengiladi va mag‘lub bo‘ladi. Bu jang yoki hayotdagi qiyinchiliklarga qarshi tayyor bo‘lish kerakligini bildiradi. Hayotda muvaffaqiyatga erishish uchun resurslar va tayyorgarlik zarur. Imkonsiz yoki tayyorgarliksiz odam katta qiyinchiliklarga duch keladi va mag‘lub bo‘lish ehtimoli yuqori bo‘ladi.

Hayotda qanday bo‘lishidan qat’i nazar, har bir jonli mavjudot umrini tugatadi. Rang yoki mavqe farqi yo‘q – oxir-oqibat hamma bir xil taqdirga duch keladi. Hayot abadiy emas, har kim oxir-oqibat o‘z yo‘lini tugatadi. Boy-bo‘lish, kambag‘al-bo‘lish, kuchli yoki zaif bo‘lish muhim emas – hamma inson uchun hayotning oxiri bir xil. Shu sababli, odamlar o‘zaro teng ekanligini anglab, yaxshilik va adolat bilan yashashlari kerak.

Otning fe’l-atvori, odatlari va qaysarligi uni parvarish qilayotgan egasigagina yaxshi tanish bo‘ladi. Chunki u ot bilan doimiy muloqotda bo‘ladi va uning xatti-harakatlarini yaxshi tushunadi. Har bir inson yoki narsaning asl mohiyatini uni uzoq vaqt kuzatgan va bilgan kishi tushuna oladi. Kimnidir yoki nimanidir faqat tashqi ko‘rinishiga qarab baholash noto‘g‘ri – uni yaxshiroq bilish uchun uzoqroq tanishish kerak.

"Otning odimi katta" – ya’ni, ot tez harakat qiladi, uning yurishi keng va tezkor. Bu otning asosiy afzalligi ekanligini bildiradi. "Tuyaning – tovoni" – ya’ni, tuyaning kuchli tomoni uning bardoshli va uzoq masofaga chidamli ekanligidir. Uning mustahkam tovonlari uzoq yo‘lda chidamli bo‘lishiga yordam beradi. Har kimning o‘ziga yarasha ustunligi bor. Biror kishining kuchli jihatini boshqa bir kishining kuchli tomoni bilan solishtirib bo‘lmaydi. Har bir inson o‘ziga xos fazilatlarga ega.

Ba’zan hayotda shunday holatlar bo‘ladiki, bir kishining yo‘qotishi yoki baxtsizligi boshqasiga foyda yoki quvonch keltiradi. Bu maqol ko‘pincha raqobat yoki manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lgan vaziyatlarda ishlatiladi.

"Otning yomoni toy bilan o‘ynar" – ya’ni, yaxshi va kuchli ot o‘z tengdoshlari bilan chopadi, lekin zaif yoki nochor ot esa yosh toylar bilan o‘ynab yuradi. Bu uning kuchsizligini bildiradi. "Eshakning yomoni ot bilan o‘ynar" – ya’ni, o‘z darajasini bilmaydigan eshak ba’zan otlar qatorida yurishga harakat qiladi, lekin aslida u ot darajasida emas. Inson o‘z darajasini bilishi va o‘ziga mos ish tutishi kerak. Kimdir o‘z tengidan past darajadagi ish bilan shug‘ullansa, yoki aksincha, o‘zidan yuqorilar orasida bo‘lishga harakat qilsa, u noqulay ahvolga tushishi mumkin.

Bu maqol noto‘g‘ri tanlov inson hayotini qiyinlashtirishini bildiradi. Yomon ot yo‘lda azob bersa, yomon xotin esa umr davomida tinchlik bermaydi.

Yaxshi ot o‘zining yemish yeydigan joyiga hurmat bilan munosabatda bo‘ladi, lekin yomon ot oxurni buzib, tartibsizlik keltiradi. Yomon narsa yoki inson hamma joyda tartibsizlik va muammo chiqaradi.

Otning haqiqiy kuchi va tezligi uni qiyin vaziyatlarda sinovdan o‘tkazganda, masalan, qiyalikdan oshganda, bilinadi. Haqqoniy fazilatlar va qobiliyatlar, odatda, amalda, sinovdan o‘tgan holatlarda, qiyin vaziyatlarda namoyon bo‘ladi.

"Otni ayagan ot minar" – ya’ni, o‘z otini yaxshi parvarish qilgan kishi uni uzoq vaqt minadi. Agar otiga yaxshi qarasa, u charchamaydi va uzoq xizmat qiladi. "To‘nni ayagan to‘n kiyar" – ya’ni, kiyimiga ehtiyotkor bo‘lgan kishi uni uzoq vaqt kiyishi mumkin. Agar to‘nni yaxshi asrasa, u tez eskirmaydi va foydali bo‘lib qoladi. Ehtiyotkor va tejamkor bo‘lgan odam narsalaridan uzoqroq foydalanadi. Boylik, mol-mulk yoki har qanday narsa uzoq xizmat qilishi uchun unga mehr va g‘amxo‘rlik bilan munosabatda bo‘lish kerak.

"Otni boqsang, ot qilasan" – ya’ni, agar otga yaxshi qaralsa, uni parvarish qilib boqilsa, u baquvvat va chidamli bo‘ladi. "Yovni quvsang, mot qilasan" – ya’ni, agar dushmanga qarshi qat’iyat bilan kurash olib borilsa, uni yengish mumkin. Mehnat va harakat natijasiz ketmaydi. Yaxshi natijaga erishish uchun doimiy sa’y-harakat va g‘ayrat talab etiladi. Har qanday sohada muvaffaqiyatga erishish uchun unga vaqt va kuch sarflash kerak.

"Otni ham maydonda sina" – ya’ni, otning kuchi, chidamliligi va tezligini faqat chopish maydonida yoki og‘ir sinovlarda bilish mumkin. "Erni ham maydonda sina" – ya’ni, insonning haqiqiy qadr-qimmati, jasorati va sadoqati faqat hayotiy sinovlar, ish va jang maydonida namoyon bo‘ladi. Haqiqiy qobiliyat va fazilatlar faqat sinovlar orqali ayon bo‘ladi. Inson yoki narsaning asl mohiyatini so‘z emas, balki amaliyot va qiyinchiliklar orqali bilish mumkin.

Ot kuchli va tezkor hayvon bo‘lsa ham, ba’zan kichik bir it uning yo‘lini to‘sib, uni qaytarishga majbur qilishi mumkin. Hayotda kuch va qudrat hamma narsani hal qilavermaydi. Ba’zan zukkolik, jasorat yoki qat’iyat bilan ham kuchlilarga ta’sir ko‘rsatish mumkin.

"Otni sinash oson" – ya’ni, otning qanchalik chidamli, tezkor yoki kuchli ekanini uni minib yoki bir oz yugurtirib sinash mumkin. "Odamni sinash qiyin" – ya’ni, insonning fe’l-atvori, sadoqati va ishonchliligi faqat uzoq vaqt davomida, turli hayotiy sinovlardan o‘tibgina bilib olinadi. Tashqi ko‘rinishga qarab insonni baholash noto‘g‘ri. Uning haqiqiy fazilatlari faqat vaqt va turli sinovlar orqali ayon bo‘ladi.

"Otni topish bir kunlik" – ya’ni, otni sotib olish yoki topish oson, buning uchun ko‘p vaqt kerak emas. "Abzal topish ming kunlik" – ya’ni, ot uchun mos egar-jihoz va anjomlarni topish ancha qiyin va uzoq izlanish talab etadi. Har qanday ishda muvaffaqiyatga erishish uchun faqat asosiy vositani topish yetarli emas, balki unga mos va sifatli qo‘shimcha jihozlar ham kerak. Yaxshi inson yoki imkoniyat topish mumkin, lekin undan samarali foydalanish uchun to‘g‘ri sharoit va resurslar ham kerak.

Otning tezligi, chidamliligi va chiroyi uning oyoqlariga urilgan taqaga ham bog‘liq. Agar taqa sifatli va mahkam bo‘lsa, ot uzoq va tez yugura oladi. Insonning yoki buyumning asl qadr-qimmati uning tashqi ko‘rinishi yoki yirik jihatlarida emas, balki mayda, lekin muhim detallarda namoyon bo‘ladi. Odamning haqiqiy fazilatlari kichik, ammo muhim odatlarida va xatti-harakatlarida bilinadi.

Otni ishlashga majbur qilishning eng yaxshi yo‘li uni qamchi bilan emas, balki yem bilan rag‘batlantirishdir. Agar ot yaxshi ovqatlansa, o‘zi ham yaxshi ishlaydi. Har qanday inson yoki jonivordan samarali natija olish uchun uni zo‘ravonlik bilan emas, balki rag‘batlantirish orqali harakatga undash lozim.

"Ot aylanib qozig‘ini topar" – ya’ni, ot qanchalik uzoqqa ketsa ham, baribir o‘z bog‘langan joyiga (qoziqqa) qaytadi. "Er aylanib − yozig‘ini" – ya’ni, inson hayotda qanchalik kezsa, har xil yo‘llarni tanlasa ham, oxir-oqibat o‘z taqdiriga duch keladi. Har kim hayotda qancha yursa ham, baribir o‘z ildiziga yoki oldindan belgilangan taqdiriga qaytadi.

"Ot aylanib qozig‘ini topar" – ya’ni, ot qanchalik uzoqqa ketsa ham, oxir-oqibat o‘z bog‘langan joyiga (qoziqqa) qaytadi. "Suv aylanib − yorig‘ini" – ya’ni, suv qanchalik yo‘nalishini o‘zgartirsa ham, oxir-oqibat o‘z yo‘lini topadi va oqishi kerak bo‘lgan joyga boradi. Suv qanday oqsa ham, oxir-oqibat o‘zining tabiiy oqim yo‘lini topadi. Hech kim o‘z taqdiridan qocholmaydi, vaqt o‘tishi bilan hayot uni o‘z yo‘liga qaytaradi.