"Ot" komponentli turk maqollari
Ot — turk ruhining sadoqatli hamrohi, erkinlik va jasorat timsoli. Asrlardan buyon xalq og‘zaki ijodida u donolik so‘zlariga jon baxsh etadi. Bu sahifada turk maqollaridagi otning izini kuzatamiz — hayot, kurash va qadriyatlar aks etgan qadimiy satrlar orqali.
(Maqollar va izohlar quyidagi manbalardan olindi: Aksoy, Ö. A. (1984). Bölge Ağızlarında Atasözleri ve Deyimler. I-II. TDK Yayınları; Aksoy Ö.A. Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü I/Atasözleri Sözlüğü. – İstanbul: İnkılap Kitabevi, 1988; 58. Aksoy Ö. A. Atasözleri ve deyimler sözlüğü. Atasözleri sözlüğü I, 9.baskı, ‒İstanbul, 1994; 61. Çobanoğlu Ö. Türk Dünyası Ortak Atasözleri Sözlüğü. –Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını. 2016; 64. Püsküllüoğlu A. Türk Atasözleri Sözlüğü. – Ankara: Arkadaş, 2003; 69. Yurtbaşı M. Sınıflandırılmış Atasözleri Sözlüğü. 10.baski. – İstanbul: 2012; Çotuksöken Y. Türkçe Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü. –İstanbul: Toroslu Kitaplığı, 2004; Albayrak, N. (2009). Türkiye Türkçesinde Atasözleri. Kapı Yayınları; Yazıcı, Numan. Atasözleri ve Deyimler. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2003)
Soylu kimse temiz soyuyla, kötü kimse karışık soyuyla anılır.
(Nasli toza inson pokiza nasl-nasabi bilan esda qoladi, yomon odam aralash nasl bilan eslanadi.)
Yanında çalıştırdığı kimseye hakkını verenin işi, kendisi başında olmasa da yürür, gözü arkada kalmaz.
(Yonida ishlayotgan odamga haqini bergan kishining ishi, o'zi ish boshida bo'lmasa ham, yurishadi.)
Değerli ama şansı olmayan kimseler, kişiliklerine ve yeteneklerine yakışmayan, ağır ve a şağılık işlerde kullanılırlar.
(Qadrli, ammo omadsiz odamlardan ularning shaxsiyati va iste'dodiga mos kelmaydigan og'ir va jirkanch ishlarda foydalaniladi.)
"Atın doru renkli olanı, kişinin gözünü budaktan sakınmayanı işe yarar" anlamında kullanılır.
("Otning to'rig'i, insonning jasuri ishga yaraydi"ma'nosida ishlatiladi.)
Çok sevilen bir yiyecekten aşırı yenirken, dokunsa da katlanılacağını anlatır.
(Sevimli taom ortiqcha iste'mol qilinganda, bezovta qilsa ham, unga toqat qilinadi.)
"Herkesin yaradılıştan gelen birtakım sert huyları vardır" anlamında söylenir.
(“Har bir insonning fitratida yomon odatlar bor” ma’nosida aytiladi.)
"Ürkek at, tehlikeyi hemen sezer; onun gibi, kişi de tehlikeye sezmeli, uyanık bulunmalıdır, böyle olanlar iyidir" anlamında kullanılır.
(“Hurkak ot xavfni darhol sezadi. Shunga o'xshab, odam ham xavfni his qilishi va hushyor bo'lishi kerak. Bunday narsalar yaxshi" ma'nosida qo'llaniladi.)
"Elde var olan olanaklardan zamanında yararlanmak gerek" anlamında söylenir.
(“Mavjud imkoniyatlardan o‘z vaqtida unumli foydalanish kerak” ma’nosida aytiladi.)
Olanakların var ve yeterliyse kendini kurtar.
(Agar imkoningiz yetarli bo'lsa, o'zingizni qutqaring.)
Kişinin satın aldığı attan ve evlendiği kadından memnun kalıp kalmayacağı önceden bilinemez, bunlar şansına kalmıştır" anlamında söylenir
(Aytishlaricha, insonning sotib olgan otidan, turmush qurgan ayolidan xursand bo‘lish-bo'lmasligi oldindan ma’lum emas. Bu uning omadiga bog'liq.)
Herkes durumuna, değerine göre davranışta bulunmalıdır, küçükler büyüklerin yanında hadlerini bilmelidir.
(Har bir inson o'zini maqomi va qadriyatlarga ko'ra tutishi, kichiklar kattalarning yonida o'z o'rnini bilishi kerak.)
Güçlü kimselerin çatışmasından güçsüzler zarar görür.
(Kuchli odamlar o'rtasidagi ziddiyatdan zaiflar zarar ko'radi.)
Işinizde, yanınızda çalışanları yeterince doyurmazsanız kendilerinden verim alamazsınız.
(Agar siz o'z ishingizda xodimlaringizning ehtiyojlarini qondirmasangiz, ularni samarali ishlata olmaysiz.)
işveren, işini sürekli olarak denetlerse iş düzgün gider.
(Agar ish beruvchi xodimining ishini doimiy ravishda kuzatib borsa, ish muammosiz ketadi.)
Güçsüz, yoksul kişi kimseye yardım edemez.
(Zaif, kuchsiz odam hech kimga yordam bera olmaydi.)
çalıştırdığınız, iş gördürdüğünüz kişileri aç bırakırsanız onlardan gerekli verimi alamazsınız.
(Agar siz ishlaydigan odamlarni och qoldirsangiz, ulardan kerakli samarani ololmaysiz.)
çalıştırılan kişinin geçimi sağlanmalıdır, yoksa, ne denli sıkıştırılsa iş görmez, iş çıkarmaz.
(Ishlaydigan shaxs ro'zg'orini ta'minlashi kerak, aks holda qanchalik bosim o'tkazilsa ham u natija bermaydi, yaxshi ishlay olmaydi.)
Güçlünün korkutucu sözleri güçsüz kimseyi kıpırdayamaz bir duruma getirir, çok korkutur.
(Kuchlilarning qo'rqituvchi so'zlari zaif odamni harakatsiz qiladi va juda qo'rqitadi.)
"Ata arpa ne ise, erkeğe pilav, yani yemek odur, erkek gelişip güçlenmek için yemelidir" anlamında söylenir.
("Otga arpa qanday taom bo'lsa, yigitga guruch shunday taomdir. Rivojlanib, kuchga kirishi uchun yeyishi kerak" ma'nosida aytiladi.)
"Kişi, kullanacağı aracın her şeyini düşünmeli, eksik bir şey kalmamasına özen göstermelidir" anlamında kullanılır.
("Kishi mingan otining hamma narsasini o‘ylashi, hech narsa kam bo‘lmasligiga e’tibor berishi kerak" degan ma’noda ishlatiladi. Ya’ni, odam foydalanadigan vositasining har bir detaliga e’tibor berishi lozim.)