Bu maqolda ot va itning qarigandagi holati orqali odamlarning qadriga yetish, ularning umrining oxirgi bosqichidagi qadrsizlanishini tasvirlaydi. Ot qariganda ishlatishdan qoladi va faqat oxurda turgani qoladi, ya’ni foydasi qolmaydi. It esa qariganda chuqurda yotadi, qo‘riqlashga yaramaydi. Bu orqali inson ham qariganda ba’zan qadrsiz bo‘lib qolishini bildiradi.

Bu maqol, ot va erning harakatini taqqoslash orqali odamlarning sabr va mehnatini ta'riflaydi. "Ot surinib yo‘l tanir" — bu otning qiyinchiliklarga duch kelganida, harakat qilib, to‘g‘ri yo‘lni aniqlashini bildiradi. "Er surinib − el" esa, erning (ya'ni, insonning) og‘ir va murakkab holatlarda ham qat'iyatlilik va irodasi bilan, qiyinchiliklardan o‘tish, yengish, va natijada muvaffaqiyatga erishish mumkinligini anglatadi. Bu maqol, insonning mehnati va sabrining o‘zgarmas qadriyat ekanligini ta'kidlaydi.

Bu maqol, kimdir boshqa bir kishiga zarar yetkazsa, bu zarar ko‘pincha o‘ziga qaytmaydi yoki o‘ziga ta'sir qilmaydi degan ma'noni anglatadi. Maqolning otga nisbatan ishlatilishi, ot o‘zini himoya qila olishini, lekin boshqa otga zarar bermasligini ifodalaydi. Bu, odamlar orasidagi munosabatlarga ham tatbiq qilinadi: ba'zi xatti-harakatlar yoki qarorlar o‘ziga ta'sir qilmasligi mumkin, lekin boshqalar uchun zarar keltirishi mumkin.

Bu maqol, biror muammo yoki qiyinchilik yuzaga kelganida, uni hal qilish yoki yengish uchun kuch va imkoniyatlarning o‘zida bo‘lishini ta'kidlaydi. Otning tepkisini ko‘tarishi – bu otning o‘z kuchi bilan qarshi turishga qodir ekanligini ifodalaydi. Shunga o‘xshab, insonlar ham duch kelgan muammolarni yengish uchun o‘z ichki kuchlari va salohiyatlariga tayansalar, ularni hal qilishda muvaffaqiyatga erishadilar.

Bu maqol, biror kishining o‘z harakatlari va kurashlari orqali o‘zini tanitishini ifodalaydi. "Ot tortishib ot tanir" degan ibora, bir otning jang yoki poygada faqat o‘z kuchi bilan ma'lum bo‘lishini bildiradi. "Er tortishib el tanir" esa, bir insonning faolligi, kurashi va amaliy ishlari orqali atrofdagilar orasida o‘z o‘rnini topishini anglatadi. Insonning qiyinchiliklarga qarshi kurashib, mehnat qilish orqali o‘zini va o‘z qobiliyatlarini namoyish etishi kerakligini ta'kidlaydi.

Bu maqol, ko‘pincha qiyin ishlarni yoki katta mehnatni talab qiladigan vaziyatlarni ifodalashda ishlatiladi. "Ot topadi" iborasi, kerakli narsani yoki maqsadni topish uchun ko‘p mehnat qilishni anglatadi. "Eshak yeydi" esa, barcha mehnatni yoki natijani biron bir kimsa osonlik bilan, yoki kam mehnat bilan olishini bildiradi. Bu maqol, adolatsiz vaziyatlarni yoki bir kishining mehnatini boshqalar tomonidan suiiste'mol qilishni ifodalaydi.

Bu maqol, biror ishni qilishga tayyor bo‘lgan yoki imkoniyat yaratsa, o‘sha ishni amalga oshirish uchun barcha kerakli vositalar va yordamlar paydo bo‘lishini bildiradi. "Ot topganga" iborasi, zarur narsani yoki imkoniyatni topishga tayyor bo‘lgan kishi haqida. "Qamchi topilar" esa, bu imkoniyatni amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan vosita (qamchi) ham mavjud bo‘ladi. Yani, harakat qilishga tayyor bo‘lgan kishi o‘z maqsadiga erishish uchun barcha yordamni topadi.

Bu maqol, harakat qilishdan oldin zarur tayyorgarlikni ko‘rish kerakligini bildiradi. "Ot topguncha" – maqsadga erishishdan oldin, "egar top" esa, kerakli vositalarni tayyorlashni anglatadi. Maqsadga erishish yo‘lida birinchi qadamni qo‘yishdan oldin tayyorgarlikni to‘g‘ri va ehtiyotkorlik bilan ko‘rish muhimligini ta'kidlaydi. Demak, maqsadga yetishdan avval tayyorgarlikni yaxshi ko‘rish kerak.

Bu maqol, imkoniyatlar paydo bo‘lguncha, mavjud resurslardan foydalanish kerakligini bildiradi. "Ot topguncha" – yaxshiroq yoki maqbul narsani kutib turish, "eshak min" esa, hozirgi resurslar bilan harakat qilishni anglatadi. Agar maqsadga erishish uchun eng yaxshi imkoniyat hali mavjud bo‘lmasa, bor imkoniyatlardan foydalanib turish kerakligini ta'kidlaydi. Yaxshi narsani kutmasdan, hozirgi imkoniyatlarni baholash va ulardan foydalanish muhimdir.

Bu maqol, har qanday holatda, biror narsani topmasdan yoki maqsadga erishmasdan oldin, mavjud resurslardan foydalanish kerakligini anglatadi. "Ot topilguncha" – yaxshiroq yoki maqbul narsani kutib turish, "oyoq ham ulov" esa, hozirgi imkoniyatlardan foydalanishni bildiradi. Yaxshi yoki mukammal narsa kutib turmay, mavjud vositalar bilan ishlashni davom ettirish kerak.

Har bir mavjudot (ot yoki yigit) o'zining ehtiyojlariga muhtoj. Ot tuz(oziq-ovqat)ga, yigit esa qiz(muhabbat)ga ehtiyoj sezadi. Bu fikr, hayotdagi o'zaro bog'liqlik va ehtiyojlarning har biri o'z o'rnida muhimligini ko'rsatadi.

"Ot to‘rvadan qariydi" degan jumla, otlar odatda uzoq umr ko'radigan hayvonlar bo'lib, yoshga qarab, ularda o'zgarishlar yuzaga keladi. Bu maqol hayotda ham odamlarga tegishli bo'lib, har bir mavjudot yoki inson o'z yoshiga qarab o'zgaradi va qarish bilan bog'liq jarayonlarni boshdan kechiradi. "To‘rva" so'zi bu yerda bir vaqtning o'zida vaqt o'tishi va qarish jarayonini ifodalaydi.

Bu, hayotda har bir harakatning oqibati borligini, har bir narsa(imkoniyat)ning qadriga yetish zarurligini va shaxsiy mehnat yoki tajriba ahamiyatini eslatadi.

Bu maqol, hayotda eng yaxshi narsalar har doim tabiiy va haqiqiy bo‘lishini ta'kidlaydi. "Ot yaxshisi — yovmut" deganda, tabiiy va asli bo‘lgan, o‘zi yetishtirilgan yoki o‘zgarmagan narsa yaxshi degan ma'no tushuniladi. "To‘n yaxshisi — movut" esa, o‘zining asliyatiga ega, tabiiy bo‘lgan to‘nning eng yaxshi ekanini bildiradi. Yani, haqiqiy va oddiy narsalar eng yaxshisi deb hisoblanadi.

Bu maqol, agar biror narsa yo‘qolsa yoki o‘rnini boshqasi egallasa, boshqa hayvon yoki ob'ekt shu bo‘shliqdan foydalanib, o‘z manfaatini ko‘zlashini anglatadi.

Bu maqol, bir narsaning o‘rnini boshqa narsa egallashini anglatadi. "Ot o‘rnini toy bosar" degani, otning o‘rnini toy (yosh ot) bosar, ya'ni ot o‘lsa, uning o‘rniga yosh ot keladi. Bu, vaqt o‘tishi bilan yangi avlodning eski avlodni almashtirishini ifodalaydi. "Ota o‘rnini o‘gil" esa, otaning o‘rnini o‘g‘il (farzand) bosishini anglatadi.

Bu maqol, otning o‘yinlarini (yoki harakatlarini) uzoq vaqt davomida bilib bo‘lmasligini ifodalaydi. "Qirq yil" iborasi, juda uzoq vaqtni anglatadi. Demak, "ot o‘yini — qirq yilda" deganda, otni to‘liq anglash, uning harakatlari va xususiyatlarini tushunish uchun uzoq vaqt va sabr talab etiladi. Bu maqol, biror narsaning to‘liq qiyofasini yoki tabiiy holatini tushunish uchun vaqt va tajriba kerakligini bildiradi.

Hayotda ishni uddalaydigan, mas’uliyatni ko‘tara oladigan odamni topish qiyin bo‘ladi. Ba'zida noto‘g‘ri tanlov qilib, "ot chopadi" deb ish bergan odamdan umid uziladi, keyin o‘rniga tushgan kishi undan ham yomon chiqadi – masalan, "it", undan keyingisi esa butunlay befoyda — "bit". Bu kinoyali tarzda ifodalangan, ishni nohaq kishilarga topshirmaslik kerakligi haqida ogohlantiradi.

Bu maqol ot va qo‘ylarning o‘ziga xos xususiyatlarini taqqoslaydi. "Ot − sag‘ridan" deganda, otning kuchli va chidamli bo‘lishi, ya’ni u yugurish yoki ish qilish uchun quvvatli va faol bo‘lganligini anglatadi. "Qo‘y − bag‘ridan" esa qo‘yning muloyim, osoyishta va tinch xususiyatini bildiradi, chunki qo‘y, odatda, tinchlikni, o‘zi uchun qiyinchilikni sezmasdan yashaydi. Ot harakatda kuchli, qo‘y esa tinchlikda yaxshi, har biri o‘z tabiatiga mos bo‘lgan rolni bajaradi.

Bu maqol, otning yigit uchun yo‘ldosh yoki yordamchi ekanligini bildiradi. Ot, tarixan, ko‘p qadriyatlar va hayotiy sharoitlarda yigitning do‘sti, yordamchisi bo‘lgan. Ot bilan yigit yo‘lni birga bosib o‘tadi, shu bilan birga ot yigitning harakatini osonlashtiradi va unga yordam beradi. Shu ma’noda, ot nafaqat yigitning ish yurishida, balki uning hayotida ham katta ahamiyatga ega.